Anoniem en geheim stemmen in de vereniging
Bij een geheime stemming weet niemand wat een individueel lid heeft gestemd. Verenigingen kiezen hiervoor vooral bij stemmingen over personen, zoals een bestuursverkiezing. Online kan dat met een persoonlijke stemcode: elk lid stemt één keer, en de stem is niet aan zijn naam gekoppeld.
Geheim, anoniem of open stemmen: wat is het verschil?
De woorden worden vaak door elkaar gebruikt. Zo maakt u onderscheid:
- Open stemmen: leden stemmen bij handopsteken of hoofdelijk, en iedereen ziet wie wat stemt.
- Geheim stemmen: de keuze van een lid blijft verborgen. Traditioneel gebeurt dat met stembriefjes en een stembus.
- Anoniem stemmen: de uitgebrachte stem is niet te koppelen aan de persoon. Bij online stemmen is anonimiteit de manier om een geheime stemming te houden.
Belangrijk: anoniem betekent niet dat iedereen mag stemmen. Alleen stemgerechtigde leden mogen stemmen, en ieder maar één keer per vraag. Controle op wie mag stemmen en geheimhouding van wat er gestemd is, gaan samen.
Wanneer stemt u geheim?
Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek schrijft voor een vereniging geen algemene plicht tot geheime stemming voor. Of en wanneer geheim gestemd wordt, staat meestal in de statuten of het huishoudelijk reglement. Kijk daar eerst.
In de praktijk kiezen veel verenigingen, coöperaties en VvE’s in deze situaties voor een geheime stemming:
- Stemmen over personen: benoeming, herbenoeming, schorsing of ontslag van een bestuurder, en de keuze van leden voor een commissie of ledenraad.
- Gevoelige onderwerpen: bijvoorbeeld het royeren van een lid of een besluit waarover de meningen sterk verdeeld zijn.
- Op verzoek van leden: sommige reglementen bepalen dat een stemming geheim is zodra een of meer leden daarom vragen.
De reden is steeds dezelfde. Leden moeten vrij kunnen kiezen, zonder druk van het bestuur, van medebewoners of van een kandidaat die naast hen zit.
Bij een open stemming over een voorstel, zoals de begroting, is anonimiteit vaak minder belangrijk. Toch kiezen veel organisaties ook daar voor online anoniem stemmen. Het werkt voor iedereen hetzelfde en het spaart tijd bij het tellen.
Wat de wet wel zegt over de uitslag
De wet geeft regels over het vaststellen van de uitslag. Tenzij de statuten anders bepalen, is het oordeel van de voorzitter over de uitslag van een stemming beslissend. Wordt dat oordeel direct betwist, dan volgt een nieuwe stemming als de meerderheid van de vergadering dat wil. Was de oorspronkelijke stemming niet hoofdelijk of schriftelijk, dan is het verzoek van één stemgerechtigde aanwezige al genoeg.
Een schriftelijke of controleerbare stemming geeft dus meer zekerheid dan handopsteken. Een online stemming met een vastgelegde uitslag sluit daar goed op aan.
Hoe werkt anoniem online stemmen met stemcodes?
Online anoniem stemmen rust op twee gescheiden stappen:
- Toegang: elk stemgerechtigd lid ontvangt per e-mail een eigen, persoonlijke stemcode. Met die code komt het lid in de stemming. Zo mag alleen wie op de ledenlijst staat stemmen, en iedereen maar één keer per vraag.
- Stem: de keuze die het lid maakt, wordt anoniem opgeslagen. In de uitslag ziet u totalen per antwoord, geen namen.
Het secretariaat kan wel de opkomst volgen: hoeveel leden hebben gestemd. Dat is nodig om te zien of een quorum gehaald is en om eventueel een herinnering te sturen. Wat iemand heeft gestemd, ziet u niet.
DIY of Full-service: het verschil in herleidbaarheid
Bij Onlinestemtool.nl kiest u tussen twee pakketten. Voor anonimiteit is vooral van belang wie de stemcodes verstuurt.
| DIY | Full-service | |
|---|---|---|
| Wie verstuurt de stemcodes? | De organisatie zelf | Vote Company |
| Is de stem anoniem in de uitslag? | Ja | Ja |
| Kan de organisatie een stem herleiden? | De organisatie heeft de koppeling tussen lid en code zelf in handen | Nee, de organisatie kent de codes niet |
Bij DIY is de stem in de uitslag ook anoniem. Maar omdat de organisatie zelf de codes uitdeelt, weet zij welk lid welke code heeft. Wilt u leden de zekerheid geven dat niemand binnen de vereniging een stem kan herleiden, bijvoorbeeld bij een bestuursverkiezing of een gevoelig besluit, dan is Full-service de veiligste keuze.
Welke keuze u ook maakt: leg in de oproeping uit hoe de stemming werkt en wie de codes verstuurt. Leden vertrouwen een uitslag meer als zij vooraf weten hoe hun stem beschermd wordt.
Waarom anonimiteit en controle samengaan
Bestuurders vragen soms: als de stem anoniem is, hoe weten we dan dat de uitslag klopt? Het antwoord zit in de scheiding tussen toegang en stem. De ledenlijst bepaalt wie een stemcode krijgt. Een code werkt maar één keer per vraag. Het aantal uitgebrachte stemmen kan dus nooit groter zijn dan het aantal codes, en de opkomst is te volgen.
Daarmee bereikt u hetzelfde als met stembriefjes en een stembus, maar zonder de nadelen:
- geen handmatig tellen, dus geen telfouten;
- geen discussie over onleesbare of dubbel ingevulde briefjes;
- leden die niet in de zaal zijn, kunnen toch geheim meestemmen;
- de uitslag is direct na het sluiten bekend.
Zorg wel dat de ledenlijst klopt. Een vergeten lid krijgt geen code, en een oud adres leidt tot een gemiste uitnodiging. Controleer de lijst daarom voordat de stemming start.
Geheim stemmen in een hybride vergadering
Zitten er leden in de zaal en thuis, dan stemt iedereen op dezelfde manier: met de eigen stemcode. Er zijn dan geen stembriefjes nodig en de leden in de zaal en de leden thuis komen in één uitslag. Een lid in de zaal kan zo ook niet zien wat zijn buurman kiest.
Bij stemmen bij volmacht telt het stemgewicht van de volmachtgever op bij de gemachtigde. De gemachtigde stemt dan ook anoniem. Lees meer in stemmen bij volmacht en live en hybride stemmen.
Checklist voor een geheime stemming
- Lees in de statuten of het reglement of de stemming geheim moet zijn.
- Zorg voor een actuele ledenlijst met e-mailadressen van alle stemgerechtigden.
- Kies het pakket dat past bij de mate van anonimiteit die leden verwachten.
- Vermeld in de oproeping dat de stemming geheim is en hoe leden stemmen.
- Houd vooraf een test-stemming, zodat bestuur en secretariaat weten wat leden zien.
- Leg de uitslag vast in de notulen, met het proces-verbaal als bijlage. Zie agenda en notulen van de ALV.
Anoniem stemmen met Onlinestemtool.nl
Elk lid krijgt een persoonlijke stemcode per e-mail, stemt één keer per vraag en de stem is anoniem. Kiest u Full-service, dan verstuurt Vote Company de codes en kan uw organisatie een stem niet herleiden. Bij DIY verstuurt u de codes zelf.
U ziet tijdens de stemming de opkomst, en na het sluiten direct de uitslag met een proces-verbaal als pdf. Gegevens worden in Nederland opgeslagen en detailgegevens worden 28 dagen na sluiting verwijderd.
DIY kost € 395 per stemming, Full-service € 795 per stemming, allebei plus € 0,35 per uitnodiging. Zie DIY, Full-service en prijzen.
Veelgestelde vragen
Is geheim stemmen verplicht bij een bestuursverkiezing?
De wet schrijft dat voor een vereniging niet algemeen voor. Vaak staat het in de statuten of het huishoudelijk reglement, dus kijk daar.
Kan het bestuur zien wat een lid heeft gestemd?
Nee, de stem wordt anoniem opgeslagen en de uitslag toont alleen totalen. Bij Full-service verstuurt Vote Company de stemcodes, zodat de organisatie een stem ook niet kan herleiden.
Hoe voorkomt u dat iemand twee keer stemt bij anoniem stemmen?
Elk lid krijgt een eigen stemcode en kan per vraag maar één keer stemmen. Zo blijft de stem anoniem en is dubbel stemmen uitgesloten.
Wat kost Full-service?
Full-service kost € 795 per stemming plus € 0,35 per uitnodiging. DIY kost € 395 per stemming plus € 0,35 per uitnodiging.
Kunnen leden in de zaal ook anoniem stemmen?
Ja. Leden in de zaal stemmen met hun eigen stemcode online, net als leden thuis. Alles komt in één uitslag.
Bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikel 13 (uitslag stemming, nieuwe stemming)
- Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikel 38 (stemrecht en elektronisch stemmen in de vereniging)
Dit artikel is geen juridisch advies. Leg twijfels over uw statuten voor aan uw notaris.
Lees ook
Uw volgende stemming online regelen?
Start direct zelf met DIY, bekijk eerst de demo of vraag een offerte aan. U betaalt per stemming, zonder abonnement, met support in het Nederlands. Liever eerst bellen? 085 065 4618.